Eind jaren '80 waren de goedkoopste kaartjes voor de Stadsschouwburg in Groningen 5 gulden, en bezocht ik alles op cabaretgebied dat er geprogrammeerd werd. Eén van die voorstellingen was Wortel Bach Live van Hans Liberg. Over deze nonsens-titel maakte Liberg tijdens zijn show één keer een halve grap: "zoals de titel al doet vermoeden …" De zaal begon te lachen: het was evident dat er geen enkele logica in school. (Maar, dacht ik: waarom dan toch die titel?)
Ik bezocht voorstellingen van Dubbel en Dwars, Niet uit het Raam, Heren op Zicht, Kas en de Wolf en zag later programmatitels langskomen als Neuk het Systeem, Zonder Pardon (Theo Maassen), Alles of Nooit (Youp van 't Hek), Doorgaan Verkeerd (Morsige Types), Dood en Verderf, Einde Verhaal (Kees Torn), Dat dan weer wel (Hans Teeuwen), Over de Top, Draai het eens om (NUHR).
Er is iets bijzonders aan de hand met die combinatie van vier lettergrepen. In het Nederlands spreken we een afkorting van vier letters uit met de hoofdklemtoon op de laatste lettergreep, en een secundaire klemtoon op de eerste lettergreep (KNVB, ANWB, DWDD). Klaarblijkelijk is dat een taalafspraak die wij in ons systeem hebben.
De cabarettitels uit mijn inleiding volgen allemaal de KNVB-cadans. Toeval? Vermoedelijk niet, want als je er eenmaal oog voor hebt, zie je die cadans overal opduiken. Van boektitels (Nader tot U, Lijmen / Het Been) tot reclameleuzen (Foutje bedankt, I amsterdam) en van Nederlandstalige hits (Het is een Nacht, Stiekem gedanst, Kronenburg Park, Dansen aan zee, Dat ik je mis, Geef mij je Angst, Pak maar m'n Hand, Hilversum 3) tot Tien over Rood, een politiek manifest van Nieuw Links over de, jawel, P-v-d-A.
In het Engels zijn vele literaire klassiekers met dergelijke titels toegerust (Wuthering Heights, Finnegans Wake, Watership Down, Oliver Twist, Winnie-the-Pooh, Infinite Jest, Lord of the Flies). En bedenk: bekt Slaughterhouse 5 niet aanmerkelijk beter dan Slaughterhouse 11? Zou Catch-18 net zo catchy zijn geworden als Catch-22?
Als we naar de Top2000 kijken, voldoet circa 8% van de platentitels aan deze norm.
Je komt ze tegen in het Engels (Brothers in Arms, Sultans of Swing, Fear of the Dark, One Step Beyond, Halo of Flies, Tubular Bells), Italiaans (Vivo per Lei, Musica è) en Spaans (Samba Pa Ti). Let wel: niet para ti, dat een extra lettergreep zou opleveren. En dan hebben we nog de uitvoerenden, met buitenissige bandnamen als Nothing but Thieves, Alice in Chains, Ugly Kid Joe, Q65 en Tröckener Kecks. De populairste Belgische artiest van het moment is de rapper Zwangere Guy.
De sector waarin deze cadans helemaal op volle toeren woekert, is de tv-wereld. Van eenmalige gelegenheidsprogramma's (Open het Dorp) tot klassiekers (Wie van de Drie, 5 tegen 5, Achter het Nieuws, Studio Sport), de creatieve klasse in 'Hilversum' komt er altijd weer bij uit. Een kleine selectie successen uit een eindeloos aanbod: Wie is de Mol, Herman komt ver, Floortje blijft hier, Mooi! Weer de Leeuw, Raymann is laat, Dit was het Nieuws, Flikken Maastricht, Heel Holland bakt, Over mijn Lijk, Groeten van Max, Vive la Frans, Gillend naar Huis, Rad van Fortuin, Even tot hier.
Zou het toeval zijn dat het nieuwe boekenprogramma Brommer op zee is genoemd naar één van de weinige Nederlandse boektitels met deze catchy cadans?
