Bron: Wikiwand

Terwijl ik een artikel over de taalpolitiek van België aan het lezen was, drong gaandeweg tot me door hoe hopeloos fout de taalpolitiek van dat land is. Hoe er fundamenteel verkeerd over taal wordt nagedacht, en hoe dat betekent dat er geen echt rechtvaardig taalbeleid kan ontstaan.

Het betreft een artikel van de Leuvense sociaal-politiek filosoof Helder De Schutter in het tijdschrift Language Problems and Language Planning. De Schutter mengt zich in een debat over hoe je taalpolitiek moet definiëren, en hij gebruikt daarvoor zijn vaderland als voorbeeld.

Er wordt in dat debat vaak een verschil gemaakt tussen territoriale taalpolitiek en persoonlijke taalpolitiek. In een territoriale politiek zeg je: in een bepaald gebied – bijvoorbeeld een land – gebruik je een bepaalde taal. In een persoonlijke politiek zeg je: de burger bepaalt welke taal hij gebruikt.

De Schutter zegt, volgens mij volkomen terecht, dat het geen zin heeft om dat verschil als absoluut te zien. Er is een schaal tussen territoriale en persoonlijke politiek. De meeste landen – taalpolitiek is vaak een nationaal fenomeen – zitten ergens tussen die extremen.

Maar wat daarbij opvalt: De Schutter denkt dat een puur territoriale taalpolitiek per definitie ééntalig is. Zodra er twee talen worden toegestaan, is er sprake van een persoonlijke taalpolitiek, want dan kan de burger tussen die twee talen kiezen. Vlaanderen heeft daarom een territoriale taalpolitiek, Brussel een persoonlijke.

Zo zit het hele artikel in elkaar: het gaat over België, maar het doet alsof er in dat land maar drie talen worden gesproken: Frans, Nederlands en Duits. Zelfs in de paragrafen over Brussel komen woorden als Engels of Arabisch niet voor. Alsof je wanneer je een persoonlijke taalpolitiek zou hebben, klaar zou zijn als je twee- of drietaligheid in het hele land zou toestaan.

Mij lijkt het meer voor de hand liggen: het maakt niet uit hoeveel talen een land officieel maakt, als het alleen communicatie in die officiële talen toestaat, heeft het een territoriale politiek. Een echt persoonlijke politiek geeft iedere burger te allen tijde het recht om de taal van eigen keuze te gebruiken.

Dit betekent dat een puur persoonlijke politiek niet kan bestaan. Het is praktisch onmogelijk voor willekeurig welke overheid om alle burgers in willekeurig welke taal te woord te staan. Overigens is een puur territoriale politiek ook praktisch onhaalbaar: zelfs de meest dictatoriale staat is er nooit in geslaagd om minderheidstalen uit te roeien door in de huizen van de sprekers binnen te dringen en ze te straffen als ze een ongewenste taal gebruiken.

Maar daarom hebben we dan ook een continuüm.

Het probleem is nu dat het in De Schutters kader in het geheel onmogelijk wordt om na te denken over een taalpolitiek voor dit soort minderheidstalen. En ik vrees dat dit een probleem is bij ieder denken over minderheidstalen in België: alles wordt zo vergiftigd door de oppositie tussen Frans en Nederlands en de daaruit volgende wens om precies te regelen wanneer je in het openbare leven welke taal gebruikt, dat zelfs een puur territoriaal maar eentalig land als Frankrijk inmiddels een verlichtere minderheidstaalpolitiek heeft. Want zodra je minderheden het recht geeft af en toe hun eigen taal te gebruiken claimen misschien ook de Franstaligen in Vlaanderen zulke rechten.