Gebiedsprocessen
zijn terug van weggeweest. Actuele opgaven en transities worden op het
gebiedsniveau en samen met de gebiedspartijen opgepakt. Het is een aanpak die
we ook kennen uit het begin van deze eeuw. In die tijd bracht gebiedsgericht
werken de belofte van integraliteit en win-win oplossingen met zich mee. Dit
werd bijvoorbeeld zichtbaar in de projecten van Ruimte voor de Rivier. In
gebieden waar meer ruimte voor het water nodig was, werden intensieve
ontwerpprocessen gestart om te komen tot integrale plannen. In deze plannen
werden combinaties gelegd tussen waterveiligheid, natuurontwikkeling,
woningbouw en recreatie.
Vanaf 2010 is het uitgangspunt 'je gaat erover of niet' in het regeerakkoord geïntroduceerd. Hiermee is de focus verschoven van gebiedsgericht naar kerntaken. Projecten werden strikt afgebakend en overheden wilden alleen meedoen als het direct binnen hun kerntaken en verantwoordelijkheden lag.
Het lijkt een kwestie van tijd tot gebiedsprocessen weer de standaard worden
Sinds dit jaar lijkt de aandacht voor gebiedsprocessen terug te keren. Het zijn de enorme ruimtelijke opgaves en transities in Nederland die aanleiding zijn om weer te gaan kijken naar het gebied als entiteit. Zo wordt in het meest recente regeerakkoord (2022) gesproken over een 'gebiedsgerichte aanpak' voor stikstof en wordt de woningbouwopgave opgepakt middels 'verstedelijkingsgebieden'. Het lijkt een kwestie van tijd tot gebiedsprocessen weer de standaard worden.
Kwaliteiten en risico's van gebiedsprocessen
Gebiedsprocessen
zijn veelbelovend en passen bij de complexiteit van de ruimtelijk transities
waar we voor staan. Tegelijkertijd is een gebiedsproces geen garantie voor
succes. De afgelopen jaren hebben wij meegedraaid in een aantal
gebiedsprocessen, en hebben hierin een aantal kwaliteiten en risico's gezien.
Gebiedsprocessen
bieden onmisbare kwaliteiten voor de ruimtelijke transities met energie,
stikstof, wonen, waar we in Nederland voor staan:
- In Nederland is letterlijk geen ruimte om alle transities naast elkaar
te ontwikkelen. Gebiedsprocessen bieden dé kans om tot integratieve, of
integrerende plannen te komen, die ook nog eens passen bij de specifieke kenmerken
van het gebied; - Door gebiedsprocessen ontstaat een agenda en plan vanuit het gebied. De
werkelijke eigenaren van een gebied (bewoners, ondernemers, beheerders) zijn
aan zet om samen met de overheden hun leefomgeving te verbeteren, vanuit het
besef shareholder te zijn; - De genius loci biedt vaak de basis voor verrassende én passende
combinaties tussen de mogelijkheden die het natuurlijke systeem (bodem, water
en landschap) en het sociaaleconomisch systeem van een gebied bieden.
Gebiedsprocessen
kunnen ook verkeerd lopen en tot teleurstelling leiden. Het is goed deze
risico's te benoemen:
- Is er daadwerkelijke ruimte en openheid om verschillende belangen en
doelen gebiedsgericht te gaan koppelen? Zonder deze ruimte leidt een
gebiedsproces tot hoge verwachtingen, die uiteindelijk niet waargemaakt kunnen
worden; - Voor het gebied als entiteit zijn regie en democratische legitimiteit
niet automatisch geborgd. Een zekere regie is nodig om gebieden niet te
overspoelen met ongecoördineerde processen vanuit verschillende opgaven. En
gezien de grote (ruimtelijke) belangen die met de transities gemoeid zijn, is
het waarborgen van democratische legitimiteit absoluut voorwaardelijk; - De valkuil van 'fataal integraal' staat altijd open. De idee om alle
(Rijks)opgaven naar het gebied te duwen om daar een integrale afweging te
maken, is een illusoire aanpak. De som van de opgaven wordt daarmee zo complex,
dat werkbare en haalbare oplossingen niet mogelijk zijn. Zinvolle
functiecombinaties en uitvoeringskracht verdwijnen uit zicht, en moedeloosheid
komt ervoor in de plaats.
De
vraag is welke kant het op gaat onder het huidige kabinet. Het gevaar bestaat
dat gebieden wél worden opgezadeld met de verantwoordelijkheid, maar níet met
de sturingsmiddelen en bevoegdheden. Laten we zorgen dat de gebiedsprocessen
anno 2022 echt ontstaan vanuit de gebiedsbelangen en -interacties, inclusief de
daarbij behorende sturingsmiddelen en bevoegdheden. Alleen dan kan de belofte
van gebiedsprocessen worden waargemaakt.
Door Jitske van Popering-Verkerk en Michael Duijn. Zij werken bij GovernEUR | Erasmus Universiteit en zijn vaste een samenwerkingspartner van H2Ruimte.
No comments:
Post a Comment