De eerste stalen watertoren van Nederland is aangewezen als gemeentelijk monument. De 37 meter hoge toren, gebouwd in 1966, staat in Amsterdam aan het Watertorenplein nabij het Westerpark.
Het object is een opvallende herinnering aan de aanwezigheid van het Waterleidingbedrijf in het gebied. Daarnaast staat de toren te boek als voorbeeld van een zorgvuldig functioneel vormgegeven bedrijfsgebouw en een indrukwekkend staaltje ingenieurskunst. Met de oudere waterleidinggebouwen op het terrein vormt de nog steeds functionerende watertoren een geheel.
Anders dan de overige gebouwen was de toren tot voor kort niet beschermd. Op verzoek van Heemschut Amsterdam heeft het dagelijks bestuur van het stadsdeel West het object nu bestempeld tot gemeentelijk monument.
Waterdruk
De watertoren pronkt op het voormalige terrein van de Gemeentelijke Waterleidingen, dat in 1851 in gebruik werd genomen door de Duinwaterleiding. Daar staan verder nog altijd diverse Waterleidinggebouwen uit de periode rond 1900. Die belandden al in 1991 op de gemeentelijke monumentenlijst.
De watertoren is nodig om de waterdruk in het drinkwaterleidingnet te kunnen garanderen. Normaal wordt die verzorgd door pompen. Bij uitval door een stroomstoring nemen noodaggregaten de stroomlevering voor de pompen over. Maar tussen de uitval van de stroom en het opstarten van de noodvoorziening zitten minuten en gedurende die korte tijd zorgen watertorens voor de benodigde druk.
Twee vrij recente torens
Amsterdam heeft twee vrij recente watertorens, een bij het in 1965 in gebruik genomen pompstation Amstelveenseweg en deze toren aan de Haarlemmerweg. Beide zijn nog in gebruik.
De oudste watertorens in Nederland dateren uit het midden van de negentiende eeuw. Hoewel de functionele vorm van een op een toren geplaatst waterreservoir niet geheel werd verhuld, probeerde men toch door de decoratie, soms uitbundig, aan te sluiten bij de bouwstijl van de tijd. Zo zijn er talloze voorbeelden van romantische, van kantelen voorziene torens in neorenaissancestijl, de stijl waarin ook diverse gebouwen op het voormalige GWL-terrein zijn ontworpen. Na 1900 werden watertorens opgetrokken in beton of staal, soms in combinatie met baksteen. De vormgeving werd vooral na de oorlog meer en meer functionalistisch.
Ontwerp
Ir. Henk 't Hoen (1922-2006) van de Dienst der Publieke Werken leverde het ontwerp voor de toren aan het Watertorenplein. Op de bouwlocatie was niet veel ruimte beschikbaar.
Omdat de funderingsplaat van de toren beperkt moest blijven, is hier (anders dan aan de Amstelveenseweg) gekozen voor een lichte constructie in plaats van beton. De verticale aan- en afvoerleidingen, de klimschacht er omheen en het reservoir er bovenop bestaan geheel uit stalen platen van twee centimeter dik. De ronde doorsnede van de schacht, de kegelvormige bodem en de dito afdekking van het reservoir zorgen voor de nodige sterkte. Het reservoir heeft een waterinhoud van 1.280 kubieke meter.
't Hoen is er in geslaagd alle technische voorzieningen te integreren in een opvallend strakke, moderne vorm, die sinds de oplevering niet is veranderd.
Autoluwe milieuwijk
Op initiatief van bewoners van de Staatsliedenbuurt en het stadsdeel West is op het GWL-terrein in de jaren negentig een autoluwe milieuwijk tot stand gekomen. Circa zeshonderd nieuwe huizen verrezen in een groene omgeving.
Nederlands eerste duurzame wijk werd voltooid in 1997-'98. Onderdeel van de aanpak was behoud van de karakteristieke en te herontwikkelen bebouwing. Met de aanwijzing als gemeentelijk monument is nu ook de watertoren tegen aantasting en sloop beschermd.
No comments:
Post a Comment