De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed heeft, in samenwerking met de Stichting Liniebreed Ondernemen (SLO), de campagne Wat deed jij tijdens de Koude Oorlog? succesvol afgerond. Doel was verhalen van burgers en militairen op te halen en te publiceren op een speciale website. Ruim 300 mensen reageerden op de oproep.
Naast uiteenzettingen over spanningen tijdens de Cubacrisis en de Hongaarse opstand geven vooral kleine verhalen een beeld van de invloed van de Koude Oorlog op de Nederlandse samenleving. Alle blijven bewaard en worden toegevoegd aan de voorselectie van nieuwe rijksmonumenten uit de betreffende periode.
Veel ingezonden verhalen, verzameld in de maanden mei en juni, kwamen van dochters en zonen. Zij sloegen hun vaders en moeders gade tijdens de Koude Oorlog, en zagen hoe het gezin zich voorbereidde op een mogelijke nucleaire aanval. Of hoe hun ouders 's avonds de deur uit gingen voor werkzaamheden voor de BB (Bescherming Bevolking) of deelnamen aan geheimzinnige missies voor Defensie. Te lezen valt hoe ze meegingen in de dienstwagens en als kind aanwezig waren in commandocentra, bunkers of noodzetels en speelden met BB-helmen.
Dagboeken en noodkisten teruggevonden
Inzender Jan Otten: "Als mijn vader 's avonds op pad moest, vond hij het soms aangenaam dat ik voor de gezelligheid met hem meeging. Ik zou daar rustig mijn huiswerk kunnen maken, terwijl hij aan het werk was. Menigmaal heb ik die bezoeken die regelmatig eindigden voor een grote poort in een – in mijn gedachten – immens, grotendeels in de grond verscholen betonnen bouwwerk, meegemaakt. Ik heb er nimmer een letter huiswerk gemaakt; slechts de geur van (heerlijk ruikend) beton is mij bijgebleven".
Na het overlijden van de ouders van Jan Otten kwamen bij het opruimen van zolders en garages dagboeken tevoorschijn, evenals voorraadkisten met kaarsen, batterijen en ingeblikt noodvoedsel dat soms nog prima smaakte.
'Onze jongens' aan het oostgrens
Vaak wordt gezegd dat de Koude Oorlog in Nederland niet daadwerkelijk heeft plaatsgevonden. Maar is dat wel zo, vraagt inzender Dirk Septer zich af? "Er is misschien wel meer gebeurd dan we doorgaans denken. Bijvoorbeeld met de honderdduizenden dienstplichtige (jonge) mannen die namens Defensie in voormalig West-Duitsland waren gelegerd".
'Onze jongens', ondergebracht in een Nederlandse kazerne in het Duitse Seedorf, bewaakten dit stuk Noord Duits laagvlakte en hadden daar regelmatig confrontaties met Oost-Duitsers en Russen. Visueel langs de grens, elkaar uitdagend, op 'sneeuwbal gooi lengte' of elkaar achterna rennend in de heuvels. Uitdagend in burgerkloffie richting de Vopo's (grenswachten Oost Duitsland) met op hen gerichte mitrailleurs. Auditief door elkaar continu af te luisteren, grappen met elkaar uithalend en naar elkaars radiostations te luisteren.
"Als wij dienstplichtigen na onze dienst achterin de Hanomag vrachtwagen terug reden naar ons basiskamp in Hessisch Oldendorf, hadden we vaak een goede selectie sneeuwballen klaarliggen om deze Oost-Duitse spionnen vanuit de open achterkant te bekogelen. Ik herinner me tenminste één doeltreffer", aldus Septer.
Vredesactivisten en 'moordenaars'
Er is veel enthousiasme over het gezamenlijk nastreven van de vrede, vooral eind jaren '70 begin jaren '80. Werkgroepen voor vrede werden opgezet in ieder dorp. The Green Peace, nu Greenpeace, werd opgericht in Den Haag.
Velen bewaren goede herinneringen aan de massale vredesdemonstraties in 1981 en 1983, de vredeskampen en de invloed die men dacht te hebben op de wapenwedloop. Maar aan de andere kant, bij de hekken van Amerikaanse bases in Darp, Havelte en Woensdrecht, bewaakten jonge Nederlandse dienstplichtigen kernwapens. Ze werden door leeftijdsgenoten uitgemaakt voor moordenaar. Hun geweten werd op de proef gesteld terwijl hun Uzi's op scherp stonden richting de vredesactivisten, maar ook bang gemaakt door de legerleiding voor Duitse terroristen en de Molukse gemeenschap die het op wapendepots zouden hebben gemunt.
Peter Stoelinga schreef: "Er lagen dan 40 soldaten in de bosrand, bewapend met een met scherpe patronen geladen FN FAL en een geladen FN MAG mitrailleur bij de ingang. Ik herinner me dat tijdens een vredesdemonstratie met Pasen demonstranten vanaf de openbare weg het bos inliepen richting de site. Er werd toen ook piketalarm gegeven en de kans op ongelukken was groot. De dienstplichtige soldaten konden nog wel eens gespannen en zenuwachtig zijn tijdens zo'n alarm".
"Wie was dan de echte vijand? Na de val van de Muur in 1989 kwamen veel van deze mensen hun 'vijand van vroeger' tegen. In reisjes door het Oostblok dat zijn gordijn had geopend (of soms ervoor al), in herenigde families, of als nieuwe handelspartners. Al snel bleek in die confrontaties dat die beruchte vijand zo veel op onszelf leek. Dat die vijand net zo bang voor ons was geweest als wij voor hen. Wellicht hield die angst voor elkaar deze koude en gewapende vrede in stand"?
Nieuwe Koude Oorlog monumenten
Alle verhalen van burgers, dienstplichtigen en beroepsmilitairen zijn samengebracht opdat de werkgroep Koude Oorlog van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) beter kan onderzoeken wat de betekenis is van sommige gebouwde Koude Oorlog objecten. De voorselectie nieuwe rijksmonumenten wordt ermee gelardeerd.
De Koninklijke Bibliotheek (KB) in Den Haag heeft besloten de verhalen vast te leggen. De website koudeoorlog.nl, eigendom van de Stichting Liniebreed Ondernemen, gaat wegens het succes door. Ook na vandaag (zaterdag 1 juli) zullen veel verhalen nog te lezen zijn en kunnen nieuwe worden toegevoegd aan de website. Activiteiten rond het RCE project Koude Oorlog erfgoed zijn hierop terug te vinden.
Foto: Een overzicht van foto's, verzameld tijdens de campagne.
No comments:
Post a Comment