Londen, 1 januari 1753. Elizabeth Canning (1734-1773) verdwijnt. Achtentwintig dagen later keert ze terug naar huis, uitgemergeld, vuil en gewond. Na gesprekken met familie, kennissen en buren volgt een gesprek met een wethouder. Die wethouder vaardigt een arrestatiebevel uit voor Susannah Wells. In het huis van Wells identificeert Canning Mary Squires. Canning beschuldigt Wells en Squires ervan haar ontvoerd, vastgehouden en mishandeld te hebben.
Wat volgt, is de eerste gemediatiseerde rechtszaak in Engeland. Volgens de kranten en de man in de straat zijn Wells en Squires schuldig. Vooral Squires, een zigeunerin, krijgt het zwaar te verduren. Bewijzen tegen beide excentrieke vrouwen zijn er, maar ze spreken elkaar tegen. Toch komt het tot een veroordeling. Wells krijgt zes maanden gevangenisstraf en een brandmerk. Squires wordt veroordeeld tot de strop.
De burgemeester van Londen, de rechter Sir Crisp Gascoyne is het oneens met die uitspraak. Volgens hem liegt Canning. Sir Gascoyne begint zijn eigen onderzoek. Nadat enkele getuigen van Canning toegeven dat ze niet de waarheid hadden gesproken, komt Squires vrij en wordt Canning gearresteerd. Canning krijgt zeven jaar gevangenisstraf, een straf waarvoor ze op transport wordt gezet naar de VS.
Wat er werkelijk is gebeurd tijdens die maand dat Elizabeth Canning verdwenen was, is nooit opgehelderd. Canning heeft haar versie van de feiten nooit herroepen.
In 'The Franchise Affair' (uit 1948), gebaseerd op de zaak Elizabeth Canning, geeft Josephine Tey (1896-1952) een verklaring voor de verdwijning van de 15-jarige Betty Kane. Enkel zo kan ze de onschuld van de Sharpes - de zogenaamde ontvoerders en mishandelaars van Kane - hard maken. De oorspronkelijke betekenis van 'franchise' is overigens vrijheid.
Gerechtigheid is iets waar Robert Blair rotsvast in geloofd. Het verhaal van de heksen van Milford wordt vanuit zijn standpunt verteld. Blair wil aanvankelijk de zaak doorgeven aan een confrater: hij heeft namelijk geen ervaring met strafrecht. Bovendien zijn de dames Sharpe niet de gebruikelijke klanten voor Blair, Hayward and Bennet. Maar de klad zit erin bij Blair. Hij mist iets in zijn leven. Na zelf wat onderzoek te hebben gedaan, neemt hij op aanraden van een goede vriend en strafpleiter een detective onder de arm. Intussen raken de gemoederen verhit en klinkt de roep om gerechtigheid voor Betty Kane steeds luider.
De pers en de dorpelingen geloven het verhaal van Kane maar al te graag. Voor de dorpelingen zijn de Sharpes vreemdelingen, lees: het zijn geen inwoners van Milford maar Londenaars. Bovendien onderhouden ze amper sociale contacten met de dorpelingen. De excentrieke vrouwen verlaten hun landhuis, The Franchise wel voor boodschappen en de wekelijkse tea in een tearoom, maar daar stopt het. Ze zijn eenzelvig en onafhankelijk.
Je kan het de dorpelingen en de pers niet kwalijk nemen. Aanvankelijk weet je als lezer niet wat te denken van Betty Kanes verhaal. De Sharpes weten dat ze onschuldig zijn. Ook hun advocaat gelooft in hun onschuld. Als je echter vertrouwd bent met de zaak Elizabeth Canning. Of als je, net zoals ik, het verhaal al in het Engels las, dan weet je wel beter.
Bij herlezing viel me vooral de interactie op tussen de personages, de vlijmscherpe observaties en de milde kritiek op sociale conventies en verwachtingen.
Hebt u belangstelling voor paardenrennen? vroeg Robert ongelovig.
Nee, voor paarden. Mijn broer fokte ze. Ze keken nog steeds zo verbaasd dat ze haar droge, kakelende lachje liet horen, net het kakelen van een kip. Dacht u dat ik iedere middag een dutje ging doen met mijn bijbel, mr. Blair? Of misschien met een werk over zwarte kunst? Niks hoor; ik neem de sportpagina met de paardenrennen.
Voor Josephine Tey (Elizabeth MacKintosh) waren detectives een manier om kritiek te uiten of maatschappelijke verwachtingen in vraag te stellen. Detectives waren in de tijd dat zij begon te schrijven immens populair. In tegenstelling tot de queens of crime - Christie, Marsh, Sayers en Allingham - gaf Tey daar haar eigen invulling aan, los van de regels rond het schrijven van een detective. Daardoor is Tey is voor veel misdaadschrijvers een voorbeeld. 'De heksen van Milford' geldt als een klassieker in het genre. Het is een atypisch misdaadverhaal. Het is geen whodunit of whydunit. Ook geen locked room mystery maar een verhaal over een misdaad die nooit gepleegd is.
Als Schotse volgde ze haar eigen literaire traditie en maakte ze van Betty Kane een Jekyll en Hyde, iemand met twee gezichten. Kane is een engel maar tegelijkertijd een Jezebel. De andere personages zijn genuanceerd neergezet.
Oorspronkelijke titel: The Franchise Affaire.
Jaar van publicatie: 1948.
Uit het Engels vertaald door Lore Coutinho.
No comments:
Post a Comment