Deze maand op Ensie

Mathilde Jansen

February 29

Stichting Ensie Encyclopedie realiseert een bibliotheek waar alle Nederlandstalige woordenboeken en encyclopedische werken op één plek samenkomen. Kennis uit heden en verleden wordt nauwkeurig gedigitaliseerd, van meta-informatie voorzien en voor iedereen gratis toegankelijk gemaakt. In februari beschrijven we een aantal boeken die op Ensie zijn geplaatst:

1.Beknopt Kunstwoordenboek (1864) is een werk van I.M. Calisch. Dit woordenboek, waarvan de ondertitel luidt: 'verklaring van de meest voorkomende vreemde woorden en spreekwijzen, waarvan de kennis voor ieder burger en koopman onmisbaar is', was gebaseerd op het Nederlands-Franse woordenboek van S.J.M. van Moock. Dit verscheen tussen 1843 en 1846 en was geschreven in de spelling-Siegenbeek, wat de eerste officieel vastgelegde spelling was. In 1872 verscheen een bewerkte en uitgebreide versie als het Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal.

2. Het Kunst ABC (2004) is geschreven door Douwe Brongers & Désirée Raemaekers. Het naslagwerk wijst in meer dan 1000 trefwoorden van kunststromingen, kunsttechnieken en kunsttermen de weg in de wereld van beeldende kunst, toegepaste kunst en architectuur en is daarmee een onmisbare gids voor zowel de museumbezoeker als de liefhebber van kunst- en architectuur.

3. Op-en-top Nederlands (2022) met als ondertitel: 'een 'woordenboek van overbodig Engels' is geschreven door Frens Bakker, Els Ruijsendaal, Paul Uljé en Dick van Zijderveld. In dit boek worden bijna 7.000 Engelse leenwoorden gepresenteerd en maar liefst meer dan 15.000 vervangers daarvan. Vaak zijn dat alledaagse, bestaande termen. Soms zijn er echter pareltjes van nieuwgevormde woorden vermeld en een enkele keer zelfs een heus neologisme. Met Op-en-top Nederlands willen de auteurs het gebruik van het Nederlands, dat door Engelse woorden ondergesneeuwd lijkt te raken, bevorderen.

4. Het Zuidnederlands Woordenboek (1981)van Walter De Clerck wil een zo volledig mogelijke beschrijving geven van de min of meer algemeen voorkomende Zuidnederlandse taalverschijnselen, waarmee uitsluitend die taalverschijnselen in Vlaams-België bedoeld zijn, die afwijken van het Algemeen Nederlands. Daarmee wil het een naslagwerk zijn voor alle Vlamingen en Nederlanders die belangstelling hebben voor het Zuidnederlands taaleigen.

5. Het XYZ van Amsterdam (2002) is geschreven door J. Kruizinga en Gerrit Vermeer. In deze uitgave is in maar liefst 1.300 pagina's, die 3.000 trefwoorden bevatten, de geschiedenis van Amsterdam beschreven, van de twaalfde eeuw tot heden. In tegenstelling tot wat de titel suggereert wordt deze geschiedenis van A t/m Z besproken.

6. In de begrippenlijst Eerste Hulp Bij Wijn (2005) beschrijft Harold Hamersma de meest voorkomende wijnbegrippen in gewone mensentaal. Het boek is een naslagwerk voor iedereen die wat meer over wijn wil weten en daarnaast ook zeer vermakelijk voor degene die al alles van wijn weet. Door de korte beschrijvingen is het een handzame wijnencyclopedie.

7. De Nederlandse vogelnamen en hun betekenis (2020) is geschreven door Henk Blok en Herman ter Stege. In dit boek komen maar liefst 335 in Nederland waargenomen vogelsoorten aan bod. Behalve de Nederlandse en Latijnse wetenschappelijke aanduiding, worden ook de Duitse, Franse, Engelse en zelfs de Friese naam toegelicht. Daarnaast komen allerlei plaatselijke volks- en bijnamen (ook uit Vlaanderen) voor het voetlicht, die de vogel vaak treffend karakteriseren. In totaal zijn ruim 5000 namen uit heden en verleden zoveel mogelijk verklaard.

8. Het Politiek Woordenboek (1985) heeft als ondertitel: 'de taal van ambtenaar en politici in het Nederlands vertaald' en is geschreven door Marco Bunge. In dit woordenboek zijn zo'n duizend woorden uit het ambtelijk en politiek taalgebruik verzameld, voorzien van een duidelijke, en soms ook ironische verklaring. Een aantal trefwoorden is op een levendige manier geïllustreerd.

9. Het Groot Wielerwoordenboek (2009) geschreven door Marc de Coster, telt zo'n 1.700 lemma's, van asfalteczeem tot zoetemelkpositie. Behalve uitleg, etymologie, anekdotes en encyclopedische informatie zijn er talrijke citaten uit kranten, tijdschriften en wielerliteratuur in te vinden. Het boek is een mooi naslagwerk voor iedere fan van de wielersport die thuis wil zijn in het heroïsche taalgebruik van de `dwangarbeiders van de weg' .

10. Van Aalmoes tot Zwijntjesjager (1980) is geschreven door Dr. E. Schröder. Het boek behandelt in alfabetische volgorde 841 kleine artikelen over de herkomst van Nederlandse woorden.